Posts tagged: euskara

EUSKARADUN ABERTZALE BATI GUTUN IREKIA

By , 2012(e)ko abenduak 3 16:43

Ez zintudan ikusi joan den larunbatean Donostian Euskaraz bizi nahi dugu manifestazioan parte hartzen, baina ez dut ezer leporatzeko asmorik, zeure arrazoiak izango dituzu-eta. Nik jakinarazi nahi dizut, ez besterik, bertan agertu ginenok euskaraz bizitzeko hautu irmoa egin dugula eta, hori dela dugun modu bakarra euskaldun izateko. Eta pentsa dezakezu euskaltzale chic hipermoderno horietakoa naizela, euskaldun izate osoa eta bakarra hizkuntzan oinarritzen duen horietakoa, munduan besterik ez balego bezala.

Bada, utz iezadazu argitzen badakidala euskaraz diharduen oro ez dela euskaldun, horietako hainbatek beste herri bat baitu bere sentitzen (esate baterako Japonia, Argentina, Espainia, Frantzia…); eta alderantziz, jakin ere badakidala euskaraz ez dakiten askok (norberak jakingo du zergatik, ez naiz orain horretan sartuko) Euskal herria dutela beren aberri sentitzen.

Hori guztia badakit. Baina oraingoan zuri zuzentzen natzaizu, euskaraz jakin eta apenas erabiltzen ez duen abertzale horri, bere burua euskalduntzat duen euskaradun baina erdaldun mihi horri: ez zeure burua engaina, besteok ez gaituzu engainatzen; zuk zeure hautua egin duzu, erdaraz bizitzeko hautua egin duzu, eta horrela, euskaldun izateari uko egin diozu, “herria baita gorputza, eta hizkuntza bihotza”.

Erradikala naizela lepora diezadakezu eta elebidun izateko hautua egin duzula esanez zeure burua zuritu. Baina gehientsuonok gara elebidun edota eleanitz, eta ez da elebitasun -eleaniztasun- perfektu edota idealik existitzen; hain zuzen ere, horregatik da perfektua edota ideala, ez delako erreala. Zure baitan hizkuntza bakarra darabilzu, zeure burua hizkuntza batean edo bestean mintzo zaizu, halabeharrez. Beraz, zuk zeure hautua egina duzu; bestela, begira ezazu apur batez zeure baitara, zintzotasunez.

Eta horregatik, eskertuko nizuke garbi hitz egingo bazenit, euskalduna ez zarela -eta izateko asmorik ez duzula- aitortuko bazenit. Eta ez, ez esan asmoa bai baina kontzientzia kolonizatua duzula, barrena erdaldundua duzula, ez dela zeure errua; inuitek dioten bezala, hizkuntza baita gauza bakarra erabiliaren erabiliaz zorrozten dena. Zorroztea edo kamustea zeure esku dago.

Azken batean, nahikoa dela esan nahi dizut, ez jartzeko aitzakia gehiagorik eta jakin dezazula zure hautua zeuk egiten duzula, egunero. Nik egin dut neurea, hemendik aurrera zein izango da zeurea?

BOST PROPOSAMEN ETB-RENTZAT

By , 2012(e)ko azaroak 24 20:38

Izenburuan orain hilabete batzuk EITBko hainbat langilek abiatutako ekimenari erreferentzia eginez, neure propioa gaineratu nahi nieke azkenaldian euskal telebista publikoaren inguruan egiten ari diren eztabaida eta hausnarketei. Izan ere, kontu berria ez den arren, azken gertakari batzuek askoren baitan lo zegoen harra esnarazi dute; besteak beste, gobernu aldaketak eta Soziolinguistika Klusterraren azken emaitzek.

Ezer baino lehen, onartu behar dut ez naizela gaian aditua, baina badut -gehiengoaren gisara- errealitatea aztertu eta bere gainean hausnartzeko gaitasun apur bat -nire ondorioak okerrak diren ala ez, beste kontu bat da-. Horregatik, proposamen zehatz batzuk egitera ausartu naiz; xume-xumeak, baina argiak eta eginerrazak.

  1. Euskaldunak euskaraz egitera bultzatzea, baita gaztelaniazko saioetan ere; kasu horretan azpitituluak jarriz. Horrelako pausu txiki batek nabarmen zabalduko luke euskararen presentzia, eta erdaldunen aurrean ageriko errealitate bilakatuko. Ez dut uste azpititulatzeko jende prestaturik falta denik ETBn. Baina ez dakit den utzikeria, mespretxua edota asmo txar erabatekoa; hain zuzen ere, guztiz aurkakoa baita egiten dutena: euskaldunak gaztelaniaz egitera behartzen dituzte, euskara erdaldunentzat erabat ikusezin eginez, hutsal. Eta are urrunago joan dira azkenaldian, euskarazko katean bertan gaztelania lehenetsiz. Zaindu! saioa horren erakusle; antza, euskaldunok ez ditugu bihotzekoak jasaten. 

  2. Etxeko ekoizpenetan euskarazkoak lehenestea. Luze eta zabal hitz egin liteke honen inguruan, eta datu zehatzak izan gabe (aurrekontuak, ekoizleak…) ur handiegitan sar ninteke. Baina burura datorkidana eta Berriako mahai-inguruan ere aipatua izan zena da El Conquistador del Fin del Mundo saioa. Izan ere, ikuslegoarengatik zein parte-hartzaileengatik esango nuke neurri handi batean publiko euskalduna duela; beraz, sobera bideragarria litzateke berau euskaraz egitea eta, gainera, duen arrakasta ikusita, euskarazko telebistari eta euskarari bultzada ederra eman lekioke.

  3. Arrakastatsuak diren euskarazko saioak ETB2n jartzea, azpitituluekin. Ziur nago, euskarazko ekoizpena lehenetsiz eta giza-baliabideak egon badirela jakinik, lehenago edo beranduago kalitatezko -eta arrakasta handiko- saio ugari sortuko liratekeela. Horrela, saio horiek gaztelaniazko katean jarriz, euskararen presentzia areagotuko litzateke erdal hiztunengan -ikusgarritasuna-, eta era berean, euskararik gabe gauza interesgarriak galtzen ari direnaren sentsazioa sortuko litzaieke -motibazioa-. Berriro ere El Conquistador: bai arrakastagatik, bai tematikagatik oso aproposa da errepikapenak ETB2n boteak izateko.

  4. Euskal ekoizleei tartea eskaintzea. Badira euskaraz ekoizten dutenak eta irudipena dut sarritan haien lana ezustean pasatzen dela. Hori dela eta, bururatzen zaidan proposamen zehatz bat da asteroko zinema-saio baten ondoren euskarazko film labur bat jartzea, Versión Española saioan egin ohi zuten (duten?) bezala. Ez dut uste zailegia litzatekeenik -astero izan ordez, bi astean behin ere egin liteke…-, ezta garestiegia ere. Horrek euskal sortzaile eta ekoizleengan positiboki eragingo luke: beren lanak hedatzeko aukera eskainiko lieke, eta baliabide gehiago lortzeko aukera ere bai. Azken batean, euskarazko ikus-entzutezko ekoizpena (ez ETBkoa soilik, oro har baizik) indartuta aterako litzateke.

Badakit proposamen hauek askori ez zaizkiola berriak edota berritzaileak egingo, baina jakinaren gainean zeundeten hasiera-hasieratik gauza apala izango zela hau. Kontua da, ikusitakoak ikusita, halako proposamen zehatz eta egingarrien falta sumatu dudala. Ez dezala inork gaizki ulertu: oso ondo deritzot ereduaren inguruan eztabaidatzeari eta era teorikoagoan lantzeari, baina ni bezalako ezjakinek errazago ikusten ditugu gauzak adibide konkretuak ematen dizkigutenean.

Era berean, badakit lau proposamen egin ditudala eta izenburuan, berriz, bost egingo nituela adierazi. Ez da iruzur egin nahia, baizik eta irekia utzi nahi dudala: ez daukat zalantzarik jendeak proposamen gehiago eta interesgarriagoak dituela egiteko; horiek lirateke bosgarrena -eta seigarrena, zazpigarrena…-, ideiak ez baitira falta direnak, borondatea baizik.

Azkenik, sinetsita nago hona formula iraultzailerik ekarri ez badut ere, aldaketatxo horien guztien sinergiaz eragin nabarmena lortzerik balegokeela. Auskalo! Agian egungo errealitatea iraultzera iristerainokoa!

Beraz, ekar itzazue zuen proposamenak, aukerak badirela jakin dezaten, eta ez gutxi gainera!

KEXATIEN GIZARTEAN

By , 2012(e)ko maiatzak 12 1:33

Aurreko batean, sutan jarri ninduen interneteko foro batean gertatutako pasadizo batek; euskaldunok kalean, lagunartean edota beste hainbat tokitan sarritan bizi izaten ditugun horietako batek. Oroitzen ez dudan web orri bateko foro bat zen, eta bertan, euskaldunak ari ziren euskaldunoi buruz -gure gaitzei buruz, zein arraroa!- hizketan, euskaraz. Halako batean, erdaldun -probokatzaile- batek bere diskurtso doilorra askatu zuen eta, bat-batean, euskaldun amorratu mordoa hasi zen kexa eta kexa, agian arrazoi osoz, baina erdaraz!

Ez al da paradoxikoa? Erdaraz aritzeagatik erdaraz kexaka. Noizko ahaztuko ditugu konplexuak? Beren jokoan sartzen gara eta nahi dutena lortzen dute, alegia, euskara balio gutxiko gauza bilakatzea, erraz alboratzekoa. Ez al dira haiek ulertzen ez dutenak? Zergatik sentitu geuk amorrua eta haserrea, haiek beharko luketenean sentitu jakin-mina edo lotsa? Euskaraz ez jakiteak sentiarazi beharko lieke zerbait -eztabaida, ezagutza…- galtzen dutela, eta horren ordez, harro sentitzen dira guztiek euskara baztertzea eta eztabaidarekin amaitzea lortu dutelako. Baina hori bai, euskaldunok kexa eta kexa, ez zaigu falta sekulako aldarrikapen politikoak botatzeko gaitasunik.

Kea belarrietatik zeridala, eta gertaera hori aitzakiatzat hartuta, gogora etorri zaizkit gure jendarteak jaso izan dituen izendapen ezberdinak -hala nola, “Informazioaren gizartea”, “Ezagutzaren gizartea”, “Kontsumo-gizartea”, “Arriskuaren gizartea”, eta abar luze bat-, eta beste izendapen bat otu zait: “Kexatien gizartea”. Iruditzen baitzait izendapen egokia izan daitekeela bizi dugun errealitatea deskribatzeko.

Izan ere, beti gabiltza kexaka: politikariak direla, sindikatuak direla, bankariak direla, enpresariak direla, gazteak direla, kapitalismoa dela, kontsumismoa dela, pobrezia dela, kutsadura dela… Amaigabea litzateke zerrenda, eta beti berdin, marmarka.

Eta argi gera dadila! Ni ez noa inori leziorik ematera, ezta soluzio magikoak proposatzera ere. Artikulu hau uler dadila autokritika gisan. Baina ez al zaudete eztarria urratzeaz nekatuta? Argi baitago kexatze hutsarekin ezer gutxi lortzen dela.

Azken batean, beti gaude defentsiban, kexaka, ea norbaitek konpontzen digun arazoa. Eta kexatzea ez dago gaizki, baina behin kexatuta, konponbideak bilatu behar dira. Ekintza erreaktibotik proaktibora igaro beharra dago -zein hitz “potoloak”-. Baina badirudi nahiago dugula dena bere horretan utzi, eta errealitateari bizkar emanez bizi; kexatu eta, bizimodua -jarrerak, jokaerak, pentsaerak- ez aldatzearren, bestaldera begiratu. Hori bai, erosoagoa bada.

Bukatzeko, argi pixka bat tunelean: badira errealitate berriak eraikitzeko ahaleginetan daudenak ere. Euskarari dagokionez, esaterako, Zuzeu aldizkarian ikusi ahal izan ditut jarrera berriak, konplexurik gabeak eta norberaren esku daudenak -eta beraz, erraz gauzatzekoak-; hain zuzen ere, betiko jarrera zaharkituez nazkatuta, artikulu hau idaztera animatu nintzenean, kasualitatea! Beste adibide bat Basherriak ekimena da, kexa eta aldarrikapenetatik haratago, kontsumo-bide berriak jorratuz dabilena. Eta azkenik, ez dut aipatu gabe utzi nahi Munduari so blogean ikusi berri dudan hitzaldia; oso interesgarria. Pako Aristirena da eta, funtsean, gai bera darabil bere ahotan, hau da, kexatu ala sortu.

Panorama Theme by Themocracy

Tresna-barrara saltatu